monumentenregister van Nijmegen
Zoeken :
Doopsgezinde kerk
Soort Monument : Soort Monument Gemeentelijk monument
Adres : Waldeck Pyrmontsingel 69
6524BA  Nijmegen
(Altrade) toon kaartgegevens
Omschrijving : Foto adres bij aanwijzing:
Waldeck Pyrmontsingel 67-69
voormalige doopsgezinde kerk
redengevende omschrijving:
De doopsgezinde kerk aan de Waldeck Pyrmontsingel verving de door oorlogsgeweld verwoeste kerk in de binnenstad. De nieuwe kerk werd in 1951-1952 in opdracht van de Doopsgezinde Gemeente gebouwd naar ontwerp in traditionalistische stijl van architect en geloofsgenoot F.M. Oswald. Oswald behoorde na de oorlog tot de generatie gevestigde architecten. Hij had een carrials genie-officier achter de rug toen hij zich na de oorlog als zelfstandig architect vestigde in Berg en Dal. Het kerkgebouw is via een laag tussenlid verbonden met een pastorie. Het geheel staat op de hoek van de Waldeck Pyrmontsingel en de St. Kruisstraat, in de noordoostelijke uitloper van het Julianapark.
De Doopsgezinde Gemeente verkocht het gebouw eind jaren tachtig aan een praktijk voor fysiotherapie en fitness. De doopsgezinden trokken in bij de Remonstrantse Gemeente in het kerkgebouw aan de Prof. Regoutstraat. De herbestemming van de kerk had vrijwel uitsluitend gevolgen voor het interieur. De gemeentezaal en kerkeraadkamer op de begane grond werden opgedeeld in kleinere kamers en voorzien van verlaagde plafonds. De kerkzaal op de verdieping kreeg de functie van fitnessruimte. Daartoe werd het meubilair grotendeels verwijderd, het plafond verlaagd, de ruimte onder het orgelbalkon dichtgezet voor kleedkamers en een houten trap vanuit de zaal naar het balkon toegevoegd. Oorspronkelijk stonden in de kerkzaal het orgelbalkon en de banken rechtlijnig opgesteld tegenover de kansel (140 zitplaatsen in de zaal en 60 op het balkon). Enkele banken langs de zijmuren waren bestemd voor de ambtsdragers.
omschrijving
De voormalige kerk en kosterswoning omsluiten een driehoekig voorpleintje. Beide gebouwen hebben een eenvoudige rechthoekige hoofdvorm met stijl hellend schilddak. Op de nokken zijn respectievelijk een dakruiter met opengewerkte spits en een schoorsteen geplaatst. In het gevelbeeld ligt de nadruk sterk op de ononderbroken dakschilden met gesmoorde Hollandse pannen en de gesloten en vlakke bakstenen gevels. De gevels hebben overwegend een asymmetrische indeling. De voormalige pastorie heeft enkelvoudige en meerruits vensters in verschillende formaten verspreid over de gevels. Het tussenlid is voorzien van een houten pui met ingang. Het voormalige kerkgebouw heeft lage achtruits openslaande ramen op de begane grond en hoge meerruits vensters op de verdieping; merendeels gerangschikt in vensterassen. De enigszins ingegraven begane grond oogt aan de buitenzijde als een souterrain voor de hoge kerkzaal op de verdieping. Een stapeling van kerkruimten was in de vroeg naoorlogse protestantse kerkbouw niet ongebruikelijk. De ingang aan het voorplein bestaat uit een opgeklampte vleugeldeur onder een betonnen latei met boog. De sluitsteen is voorzien van het Christusmonogram en het opschrift: 'DE HEER IS WAARLIJK OPGESTAAN'. Alleen het uitpandige trappenhuis wijkt af van de omschreven (gevel)karakteristiek. Het trappenhuis is opgetrokken in beton en glas vanuit een achtzijdig grondplan. De verticale glasstroken bieden vrij zicht op de royale wenteltrap.
De hoofdentree verschaft toegang tot een dwarsgang met aan het linker uiteinde een inpandige wenteltrap (oorspronkelijk voor de koster en de ambtsdragers) en aan het rechter uiteinde een uitpandige wenteltrap (oorspronkelijk voor de kerkgangers). Beide trappen leiden naar de voormalige kerkzaal en het orgelbalkon. Het interieur is uitermate sober en eenvoudig uitgevoerd met tegel- en parketvloeren, muren van schoon metselwerk en stuc en houten schroten plafonds (later verlaagd). Beeldende kunst ontbreekt. Met uitzondering van enkele reversibele tussenwanden is de ruimtelijke indeling van het interieur intact gebleven.
waardering
De voormalige doopsgezinde kerk is van hoge cultuurhistorische waarde als uniek vroeg naoorlogs relict van de geschiedenis van de Doopsgezinde Gemeente in Nijmegen. Vooral door de karakteristieke opzet met twee bouwlagen is het kerkgebouw een typologisch herkenbare manifestatie van protestantse getuigenis. In historisch geografisch opzicht is het kerkgebouw een uiting van de stedelijke vernieuwingsdrang in de wederopbouwperiode; dat wil zeggen de omvorming van de gebombardeerde binnenstad tot een moderne city en, als gevolg daarvan, de herbouw van de verwoeste voorganger buiten het centrum. Binnen deze context reikt de cultuurhistorisch betekenis van de doopsgezinde kerk veel verder terug in de tijd dan 1951-1952, de jaren waarin het kerkgebouw is herbouwd.
De voormalige doopsgezinde kerk is van belang voor de architectuurgeschiedenis als goed en vrijwel gaaf voorbeeld van traditionalistische Delftse Schoolarchitectuur in de kerkbouw. De kenmerken van deze bouwstijl komen in het ontwerp duidelijk naar voren in de archetypische hoofdvorm, de ambachtelijke uitstraling van het gevelbeeld en het zorgvuldige materiaalgebruik. De Delftse School wordt in de ontwikkeling van de vroeg naoorlogse kerkarchitectuur in Nijmegen verder alleen nog vertegenwoordigd door de Dominicuskerk aan de Prof. Molkenboerstraat (C.Th. Nix , 1951). De stijlverwante Franciscuskerk (Kropholler 1949), Opstandingskerk (Feenstra 1949), Augustinuskerk (Pouderoyen 1951) en O.L. Vrouw van Fatimakerk (Van Veen 1956) zijn namelijk al gesloopt. Aan dit gegeven ontleent de voormalige doopsgezinde kerk op lokaal niveau architectuurhistorische zeldzaamheidswaarde. Vanwege de genoemde ontwerpkwaliteiten en uniciteit is de doopsgezinde kerk van belang voor het oeuvre van architect F.M. Oswald.
Door de markante situering in de uitloper van het Julianapark aan een kruising van wegen, manifesteert de vrijstaande doopsgezinde kerk zich als een stedenbouwkundig accent in het van rijkswege beschermde stadsgezicht. Het gebouw is sterk aanwezig in het stadsbeeld en daardoor van belang voor de oriin het stedelijk weefsel. De voormalige kerk en pastorie vormen een klein en gaaf ensemble rond een besloten voorplein, dat in belangrijke mate bijdraagt aan de voorname uitstraling van het gebouw.
Opmerking : Waldeck Pyrmontsingel 67, 69
Meer foto's :
vm Doopsgezinde kerk
entreezijde
Terug :