Datum:

Nieuwjaarstoespraak burgemeester Bruls 7 januari 2019

--- Gesproken woord geldt ---

Dames en heren, jongens en meisjes, beste mensen,

Welkom in de Vereeniging. Goed om hier weer bij elkaar te komen. In het bijzonder een hartelijk welkom aan al diegenen die hier voor het eerst zijn op deze jaarlijkse, traditionele aftrap van het nieuwe jaar van onze gemeente.

Alweer is er een belangwekkend jaar voorbij. En een nieuw, ook weer belangwekkend jaar staat te trappelen van ongeduld om van start te gaan. Met nieuwe uitdagingen, nieuwe kansen en helaas ook nieuwe beproevingen. Dat is nu eenmaal de ‘condition humaine’. Helaas hebben we dat gisteravond al gemerkt, toen vanwege een dreiging de diensten in de Servisch-orthodoxe kerk noodgedwongen afgelast moesten worden.

Sommige dingen veranderen ogenschijnlijk niet aan het begin van een nieuw jaar. We hebben weer kunnen ‘genieten’ van het gebruikelijke gedoe rondom de overgang van oud op nieuw. En van de discussie in de dagen erna. Ook onveranderd is de reis naar de zon aan het begin van het jaar ….. van NEC. Optimistische verhalen bereiken ons uit het winterkamp van onze voetbaltrots. Vorig jaar heb ik hier voorspeld dat  NEC datzelfde seizoen nog zou promoveren. Optimisme is een morele plicht, zoals de filosoof Immanuel Kant ons heeft voorgehouden. En daarom wil ik die voorspelling/uitspraak over een promotie hier best herhalen, maar als u het me niet kwalijk neemt koppel ik er deze keer geen specifiek jaartal aan…

Wat wel veranderd is, is het aantal mensen dat inwoner van onze stad is. 176.963 Nijmegenaren zijn er sinds 1 januari van dit nieuwe jaar. We blijven maar groeien. Een verschil van 1.015 met vorig jaar.

Al die mensen hebben hun eigen positieve en negatieve uitdagingen. Sommige uitdagingen delen we allemaal. Een van de grote uitdagingen van onze tijd is het streven naar een duurzamer wereld en de aanpassing aan klimaatveranderingen. Daar kan niemand omheen.

Het zal ook bijna niemand ontgaan zijn dat Nijmegen zich in 2018 Green Capital of Europe mocht noemen. Afgelopen vrijdag heb ik het stokje mogen overdragen aan mijn collega uit Oslo. Dit deed ik in het stadhuis van de Noorse hoofdstad, in de prachtige zaal waar ook de jaarlijkse Nobelprijsuitreiking plaatsvindt. Op die plaats was wederom hoorbaar hoe belangrijk het is dat Europese steden de samenwerking opzoeken. De titel Green Capital heeft ons veel geleerd en veel gebracht.

We hebben het afgelopen jaar enorm veel aandacht gehad. Alleen al 18.000 professionals op allerlei gebied bezochten onze congressen, symposia, activiteiten en duurzame initiatieven. Europese gasten hebben gekeken hoe we hier zaken regelen, we hebben de uitstoot van de binnenvaart nationaal en internationaal op de agenda kunnen zetten, we hebben duurzame en waardevolle contacten gelegd in Europa met andere Green Capitals. We hebben ons verhaal zelfs naar de mondiale klimaatconferentie in Katowice, Polen gebracht. Dit om de boodschap onder de aandacht te brengen dat steden een centrale rol kunnen en moeten hebben in de strijd voor een meer duurzame wereld.

Er is een beweging in Nijmegen op gang gekomen die zich de komende jaren ongetwijfeld voort gaat zetten. Chapeau daarvoor. Ik ben trots op die tientallen initiatieven en vele honderden mensen die dit mogelijk hebben gemaakt. Maar beste mensen, ik beschouw ons groene hoofdstadjaar als een bekroning van wat pas een begin van een duurzamere toekomst is.

Ontwikkelingen binnen dit soort belangrijke maatschappelijke thema’s, zo leert de geschiedenis ons, worden vaak in gang gezet door koplopers, pioniers die een sterke innerlijke motivatie hebben. Dat is hier niet anders. En in die fase zitten we, ondanks het succes van ons Green Capitaljaar, nog steeds. De grote meerderheid van de mensen staat denk ik nog steeds wat afwachtend ten opzichte van het thema duurzaamheid; in theorie wordt het omarmd, maar in de praktijk stellen mensen zich de vraag: Wat betekent het voor mij? Minder CO2 uitstoot en klimaatadaptatie zijn grote en abstracte woorden, daar kan ik in mijn eentje toch niets aan doen? Wat gaat het me kosten? Of: Het zal mijn tijd wel duren.

Een duurzame toekomst klinkt simpel als je het in heldere getallen of zielige dierengezichten uitdrukt maar is in werkelijkheid heel ingewikkeld. Neem nou bijvoorbeeld de overschakeling van olie en gas naar meer duurzame vormen van energieopwekking – en gebruik. Er zitten vele aspecten aan vast:

  • We willen een leefbare toekomst, dat vraagt om meer duurzame energievormen. Maar welke? Welke hebben de voorkeur?
  • De doelen zijn vaak abstract, maar ze moeten ook in concrete maatregelen om te zetten zijn. Dat is een psychologische tour de force van jewelste. Dit vraagt o.a. intensieve communicatie.
  • Er zitten economische belangen aan vast, die van grote invloed op het functioneren van onze samenleving zijn.
  • Er moet op grote schaal anders gebouwd worden.
  • Financieel worden nieuwe methoden vereist, die we grotendeels nog moeten introduceren. Ik geef u een voorbeeld. Je kunt m.i. één enkele familie  niet zo maar laten opdraaien voor grote investeringen in hun huis. Een investering van bijvoorbeeld 50.000 euro voor een energiezuinig huis is ook voor veel niet-minima niet zo maar op te hoesten.
  • En wat dacht u van de geopolitieke belangen die een rol spelen. We willen immers niet af van het gas uit Groningen om ons vervolgens over te leveren aan het gas van president Tsaar. Maar als we niet tijdig bruikbare en betaalbare alternatieven hebben worden we wel afhankelijk van mensen en regimes waar we het liever niet van zijn.

Samengevat: een vergroening van onze samenleving vergt een sociale verandering. Energietransformatie vraagt sociale transformatie. Dat gaat verder dan klimaatmaatregelen, zonnepanelen, windmolens of terugdringen van de uitstoot van ongezonde gassen. Mensen zullen, wanneer het hen gevraagd wordt, vóór een duurzame en gezonde wereld zijn voor zichzelf, hun kinderen en kleinkinderen, maar tegelijkertijd kunnen we van hen niet verwachten dat zij hier doorlopend mee bezig zijn.

We hebben dus nog wel een weg te gaan. Gemeenten spelen hierin een belangrijke rol. Nationale klimaattafels en provinciale plannen zijn belangrijk, maar ze maken op zich nog geen groene wijk. Wij als gemeenten hebben ervaring met ingewikkelde veranderingen zoals bijvoorbeeld stadsvernieuwing of meer recent nieuwe zorgondersteuning in huis. Wij kunnen draagvlak creëren, omgaan met aarzeling en weerstand. Wij kunnen luisteren, wij kunnen vallen en weer opstaan. Wij kunnen dat.

Dames en heren,

2019 is ook een jaar van verkiezingen. Allereerst zijn er op 20 maart verkiezingen voor de provinciale staten en daarmee stemmen we ook indirect voor een nieuwe Eerste Kamer. Vervolgens zijn er op 23 mei Europese verkiezingen. Het is dit jaar tevens 20 jaar geleden dat de euro officieel werd ingevoerd, om 3 jaar later ook in de vorm van munten en bankbiljetten zichtbaar te worden. Dus mocht u nog steeds omrekenen naar de gulden, dan doet u dit al 17 jaar! De euro is hét symbool geworden van een Europa dat een open markt voor mensen, goederen en diensten heeft gekregen.

Dit is het Europa waar het tegenwoordig over gaat. Het Europa van de instituties en de bijbehorende organisaties. Het Europa van de economische samenwerking en de vrije markt. Het Europa van het geld. Het Europa van strijd tussen nationale belangen en Europese samenwerking. De afweging tussen Europese regels en de behoefte aan eigen ruimte. Het Europa van de Brexit. Het Europa waarin populistische polarisatie van linker en rechter zijde  soms de norm lijkt.

Mijn wens is dat we meer aandacht zullen hebben voor een ander Europa. Voor waar het ooit allemaal om begonnen is.

Wij gaan uitgebreid herdenken komend jaar. Dit jaar en volgend jaar zal in heel Europa herdacht worden dat het 75 jaar geleden is dat de Tweede Wereldoorlog een beslissende wending kreeg, die uiteindelijk leidde tot bevrijding en vrede. D-day in Normandië en de herdenking van operatie Market Garden zijn dit jaar 75 geleden. In Nijmegen komt daar nog de 75e herdenking van het bombardement van 22 februari 1944 bij. Talloze evenementen en herdenkingen staan op stapel, ook bij ons. En terecht. En dit jaar is ook het jaar waarin we herdenken dat 30 jaar geleden de Berlijnse Muur viel. Het symbool van de onvrijheid waarin de Oost Europese volkeren nog vele decennia moesten leven na afloop van de Tweede Wereldoorlog.

De offers die toen gebracht zijn mogen nooit vergeten worden. Dit jubileumjaar is ook bij uitstek het moment om wat uitgebreider dan anders stil te staan bij die offers. Want waarom zijn deze gebracht?  Allereerst om Europa te bevrijden van een vreselijke dictatuur. Een regime waarbij andersdenkenden, minderheden, mensen met een eigen of afwijkende mening, systematisch uit de weg werden geruimd. En toen dit regime uiteindelijk uitgeschakeld was, zeiden de Europeanen tegen elkaar: dit nooit weer!  En met dit als leidraad, het streven naar een blijvende vrede, hebben we Europa weer opgebouwd. We zijn gaan samenwerken, onze vroegere vijanden zijn handelspartners en goede buren en vrienden geworden. En zeg nou zelf, dames en heren, dat is ons toch ook in Nijmegen goed bevallen. 75 jaar vrede en voorspoed, dat is toch veel beter dan alles wat we daarvoor gehad hebben. Samenwerkend in de Euregio. Natuurlijk hebben we problemen in onze stad. Vele mensen ook in onze stad ervaren tegenslag. Sommigen leven in armoede, hebben problemen met hun gezondheid of forse conflicten met anderen. Daar hebben we oog voor, dat past ook in een typisch Europese traditie van omkijken naar elkaar en van samenwerking. Het Rijnlands model, weet u nog?

Ik geef u graag een advies mee van de Britse historicus Ian Kershaw, uit zijn geweldige boek met de titel ‘Een naoorlogse achtbaan/Europa 1950-2017’. Ik citeer: “In gevaarlijke wateren kan een konvooi schepen maar het best dicht bij elkaar blijven en niet uit elkaar drijven. Dat betekent dat de sinds de oorlog geleidelijk opgebouwde eenheid, samenwerking en eensgezindheid, hoe onvolmaakt ook, verder dienen te worden uitgebouwd en versterkt. Met goed stuurmanschap zal iedereen de gevaarlijke route kunnen afleggen naar een veiliger kust”. Een goed advies voor Europa, een goed advies voor Nijmegen een goed advies voor ons allen. Of zoals het in het bekende Nimweegse carnavalslied van Annie Driesse uut de Biese luidt: “Pak mien hand eens vast dan zul je wat beleve”.

Dames en heren,

Ik wens u en uw naasten een gelukkig en gezond nieuwjaar. Kijk vooruit, werk samen, let op onze mogelijkheden en houd mekaar lekker vast.