Dubbeltentoonstelling Kinderen in oorlogstijd 14 februari tot en met 9 juni 2019

Museum Het Valkhof heeft een dubbeltentoonstelling over Kinderen in oorlogstijd.

  • Ceija Stojka (1933 - 2013) - Oorlogsherinneringen van een Roma 
  • In de patio van Museum Het Valkhof een bijzondere tentoonstelling over het bombardement van 1944 op Nijmegen.

Ceija Stojka, Ik droom dat ik leef

Oostenrijk, 1933. Ceija Stojka wordt als vijfde van zes kinderen geboren in een Romafamilie van paardenhandelaren uit Centraal Europa. Ze is tien jaar oud als ze samen met haar moeder en andere familieleden gedeporteerd wordt. Als een van de weinigen overleeft Stojka de ontberingen in drie concentratiekampen: Auschwitz-Birkenau, Ravensbrück en Bergen-Belsen.

Op 55-jarige leeftijd voelt ze de behoefte en noodzaak om haar overweldigende herinneringen aan die periode te delen. Ze schrijft een aantal aangrijpende boeken in een poëtische, hoogstpersoonlijke stijl en begint aan een indrukwekkend oeuvre tekeningen en schilderijen. Tot haar overlijden in 2013 werkt Stojka dagelijks in haar atelier in Wenen, want zoals ze het zelf zegt: “dat vermindert de druk op mijn ziel”.

Lange tijd is er voor de deportatie van de Roma relatief weinig aandacht geweest. Dankzij het werk van Stojka is het verhaal van de Roma tijdens de holocaust verankerd in onze geschiedenis. Door haar stem te verheffen in een periode waarin racisme en discriminatie opnieuw terrein winnen, zorgt zij bovendien voor bewustzijn.

Naar Auschwitz

In 1985 beschrijft Ceija Stojka het transport naar Auschwitz. De Stojka’s waren met vele anderen in een treinwagon gepropt. Er was geen water of eten. “De doden werden opgestapeld in de hoeken van de wagon en tegen de deuren. (…) Toen de deur openging, viel er een muur van doden naar buiten. Mensen probeerden regendruppels in hun mond op te vangen, maar werden doodgeschoten omdat ze niet in de rij gingen staan.”

We said Rom rather than Gypsy.

For the plural too.

Not Roma.

Rom, with the emphasis on the ‘m’.

Almost like it had a double ‘m’.

But don’t worry, you can say Gypsy

I’m a Gypsy.

A dyed-in-the-wool Gypsy, in fact!*

*Uit: Ceija Stojka, Auschwitz ist mein Mante,(2008)

Tentoonstelling

In de tentoonstelling zullen circa 120 schilderijen en werken op papier te zien zijn, onderverdeeld in acht thema’s. Het begint met de jeugd van Ceija. De wanden zijn hier wit, de schilderijen geven het beeld van een vrolijke wereld waarin de kinderen Stoijka vrij en blij rondlopen. In de volgende zaal wordt de sfeer al grimmiger: de Nazi’s komen de Stoijka’s halen, dan volgt de deportatie en een sectie over elk van de kampen. Om de toon van deze werken kracht bij te zetten, worden de wanden steeds donkerder, tot een diep antraciet bij het verhaal over Bergen-Belsen; aan het einde van de oorlog, de periode waarin bijna niemand in de kampen over is en Ceija en haar familie aan het eind van hun kunnen zijn.

Wonder boven wonder overleeft niet alleen Ceija de oorlog, maar ook haar moeder, zussen en twee van haar broers. Haar vader en jongste broertje overleven de oorlog niet. Om deze naoorlogse  periode te markeren, waarin ruimte is voor verdriet en blijdschap, maar een gevoel van vrijheid overheerst, is deze laatste zaal geel geschilderd. Hierin zijn de werken te zien die voor Ceija de blijdschap verbeelden over het feit dat ze de Holocaust overleefde.

De tentoonstelling in Parijs

De schilderijen van Ceija Stojka waren eerder tentoongesteld in onder meer La maison rouge in Parijs en zullen na Museum Het Valkhof doorreizen naar museum Reina Sofia in Madrid. In Parijs trok de tentoonstelling 50.000 bezoekers, die zeer getroffen waren door het werk van Ceija. Er is ook veel persaandacht voor het werk en voor haar bijzondere levensverhaal geweest. Museum Het Valkhof hoopt ook hier in Nederland (landelijk) aandacht voor het werk van Stoijka te krijgen. Niet alleen vanwege Stoijka zelf, maar ook om het verhaal van deze vergeten groep onder de aandacht te brengen.

Oorlog middels kunst verbeeldt

Museum Het Valkhof sluit met de tentoonstelling aan bij de aandacht die volgend jaar in de stad zal zijn voor het bombardement dat in februari 1944 op Nijmegen plaatsvond. Het museum eigen, kiest zij voor een invalshoek vanuit de kunst. Kunst kan verhalen, overrompelen en onze blik verruimen. De kunst van Ceija doet dat zeker! 

Daarnaast is in de patio van Museum Het Valkhof een bijzondere tentoonstelling te zien die direct gericht is op het verhaal van Nijmegen:

Het bombardement van ‘44

Nijmegen, 22 februari 1944. Geallieerde vliegeniers krijgen de opdracht om Duitse doelen te bombarderen. Door slecht weer hebben ze die dag in het Duitse luchtruim te weinig zicht. Ze besluiten alternatieve doelen dichtbij de grens te kiezen, om zo de Nazi’s de weg te versperren. Nijmegen wordt tijdens dit ongeplande bombardement zwaar getroffen. Ruim 800 burgerslachtoffers komen om het leven. Gebouwen worden verwoest, waaronder de eeuwenoude Stevenskerk, en bruggen vernield. De stad is geïsoleerd en er heerst chaos.

Museum Het Valkhof staat 75 jaar na het bombardement stil bij de oorlog en haar slachtoffers. In Het bombardement van ’44 staat het kind staat centraal. In totaal overleefden 578 Nijmeegse kinderen de oorlog niet. Wie waren zij en hoe leefden ze? Er zijn ook verhalen te zien en horen van kinderen die de oorlog wèl overleefden. Hoe hebben zij de oorlog en bevrijding beleefd? En de kinderen van nu? Ook zij komen in beeld, want nog steeds zijn er kinderen die te lijden hebben onder oorlog en geweld.

‘Kinderen in oorlogstijd’ staat voor de blik van het kind dat nooit meer vergeet en de verhalen waarvan we nog steeds veel te leren hebben. De tentoonstelling wordt gemaakt in samenwerking met fotografencollectief The Mix.

Bindende factor

Wat de beide tentoonstellingen bindt, is het perspectief van het kind, dat beiden als uitgangspunt hebben. Ceija was weliswaar 55 toen ze begon met haar kunstuitingen, maar het is duidelijk (bijvoorbeeld door het perspectief dat ze gebruikt) dat zij middels haar werk terug in de tijd gaat en de oorlogsjaren die ze als kind meemaakte, herbeleeft en doorleeft. De tentoonstellingen kunnen apart van elkaar bekeken worden, maar geven samen een brede en unieke blik op een heftige periode in onze geschiedenis.

Meer informatie

Op de website van Museum Het Valkhof leest u meer over deze bijzondere tentoonstelling.