Uitgebreid verslag stakeholdersbijeenkomst Economisch veerkrachtige stad

22 november 2018 

Aan deze bijeenkomst namen vertegenwoordigers van bedrijven, instellingen en werklocaties (o.a. campus Heijendaal, Binnenstad, Novio Tech Campus, TPN West en Bijsterhuizen) deel, alsmede vertegenwoordigers van bedrijvenverenigingen, ondernemersorganisaties en de gemeente Nijmegen.

Presentatie over de omgevingsvisie

Bekijk de presentatie over de Omgevingsvisie op de pagina 'Omgevingsvisie Nijmegen - wij geven om de ruimte'.  

Thematafels

In twee sessies zijn in totaal vier thema’s besproken in relatie tot de Economisch Veerkrachtige Stad. Dit is de samenvatting van deze discussies: 

Verslag thematafel Woon-, leef- en werkklimaat

  1. Innovatie. Ruimte voor innovatie, nieuwe bedrijvigheid, nieuwe initiatieven en vernieuwing. Het hele ecosysteem rond innovatie en kennis: campusontwikkeling en link tussen bedrijven en kennisinstellingen 
  2. Creatieve broedplaatsen stimuleren zoals StartUpNijmegen, de Honig, maar ook de campussen als creatieve broedplaats rond kennis. Nieuwe werkvormen stimuleren, zoals werkplekken voor forensen die bij grote bedrijven/kantoren werken. Dan niet in de vorm van flexplekken, maar met faciliteiten zoals in een bedrijfs-/kantoorverzamelgebouw en ruimte voor ontmoeten. Een soort 'forenzen hub'. Seats to meet achtig. 
  3. Bereikbaarheid; Nijmegen ligt redelijk centraal en is goed ontsloten, is in principe bereikbaar voor werknemers en bezoekers via alle vormen van vervoer. Voor forensen naar en vanaf de randstad is Nijmegen bereikbaar. 
    Echter knelpunten zijn er wel. Bereikbaarheid staat onder druk (meer files) en te weinig ruimte voor parkeren. Als voorbeeld druk op de (parkeer-)ruimte bij bouwwerkzaamheden op campus Heijendaal. 
    Nieuwe begintijden colleges, hebben druk enigszins verlicht. Suggestie is om te onderzoeken of het mogelijk is om geografisch gebieden in de stad af te bakenen met bijvoorbeeld grote werkgevers en de werktijden geografisch te differentiëren. Maaslijn is ècht een aandachtspunt. Elektrificatie dreigt weer te worden uitgesteld. De bereikbaarheid vanaf de Duitse grens is slecht, niet alleen de fysieke bereikbaarheid voor OV en auto. Ook de drempel voor werken en studeren over de grens is nog steeds groot door allerlei regelgeving. NB: er zijn ongeveer 1800 Duitse studenten die op de campus studeren. 
  4. Zorg voor Balans. Druk op de ruimte, balans tussen levendige stad en leefbare stad.  Balans tussen economische en werkgelegenheidsgroei en druk op de ruimte en op de leefbaarheid.  Zorg voor spreiding van evenementen, niet alles in de binnenstad, maar bijvoorbeeld (indien mogelijk) geografisch spreiden of naar doelgroep spreiden. Diversifiëren evenementen.  
  5. Werkgelegenheid: wat is er nodig? Nijmegen is een zandloper, met een “top” hoger opgeleiden en een “voet” lager opgeleiden. Differentieer het vestigingsbeleid. Acquireer zowel bedrijven in de maakindustrie voor de “onderkant”, als bedrijven die hoger opgeleiden in dienst nemen. Zie ook punten  6 en 7. 
  6. Wat maakt Nijmegen aantrekkelijk? Nijmegen is aantrekkelijk om te wonen, te werken en te bezoeken. Voor (nieuwe) werkgevers is het woon- en leefklimaat voor werknemers van zeer groot belang en dus een zeer belangrijke vestigingsplaatsfactor. Nijmegen is aantrekkelijk omdat Nijmegen het comfort biedt van een grote stad, maar de (sociale) binding onder bewoners het karakter heeft van een kleinere stad/plaats. Nijmegen is een groene stad – en daar hoort de mooie en groene omgeving buiten de stad bij - . Culturele voorzieningen, recreatie en sport, het is allemaal aanwezig in Nijmegen. 
    Kanttekeningen: arbeidsmarkt is krap en er is te weinig (fysieke) ruimte. 
  7. Wonen. Nijmegen e.o. is aantrekkelijk om te wonen. Vanuit de randstad komen er nieuwe bewoners, dit blijkt uit een artikel in de Volkskrant, mensen komen hier wonen en werken in de randstad.  
    Wat missen we in het aanbod?  
    Het is belangrijk om deze vraag in een keten te benaderen. Wat voor soort bedrijven trek je aan (en heb je), wat voor soort opleidingsniveau hoort hierbij en wat voor soort woningbouwbehoefte brengt dit met zich mee. Voor (nieuwe) bewoners is er te weinig aanbod in middel dure koop en huur. Er is behoefte aan dit soort woningen voor starters op verschillende plekken in de stad. Wonen in/nabij de campussen, microplekken voor wonen/werken. Nijmegen is een studentenstad, maak hier ruimte voor en faciliteer dit dan op een goede manier in plaats van teveel “de overlast te beperken”. 
  8. Als nadenkertje: denk bij economische veerkracht ook eens vanuit economische krimp. 

Verslag thematafel Ruimte voor economische ontwikkeling en innovatie  

De kracht van Nijmegen op het thema ‘ruimte voor economische ontwikkeling en innovatie’ ligt voornamelijk op de diversiteit. De combinatie van een aantal grote bedrijven/instellingen aangevuld met een brede basis in het midden- en kleinbedrijf zorgt voor risicospreiding. Dit betekent ook kiezen voor het omarmen van bestaande ondernemers, en vooral het koesteren van de ‘grote jongens’. De diversiteit is ook belangrijk waar het gaat om de balans tussen diensten en (maak)industrie. 

Traditioneel wordt in de ruimtelijke ordening gekozen voor bedrijven en industrie aan de rand van de stad. Meer integratie van bedrijven in de stad levert ook mogelijkheden op voor koppeling, bijvoorbeeld waar het gaat om restwarmte. Bedrijvigheid en sommige vormen van industrie geven niet meer dezelfde overlast als vroeger, waardoor dit soort koppeling beter gemaakt kan worden. Ook het mogelijk maken van meerdere kleinere logistieke centra in de wijken zou een goede koppeling van bedrijvigheid in de stad kunnen zijn. Hiervoor zou de gemeente ook een proactieve rol kunnen spelen, door zelf leegkomende locaties op te komen om ontwikkeling mogelijk te maken. Zo kan een gemeente ook een buffer creëren van bedrijfslocaties, om deze snel aan te kunnen bieden en zo adaptief te zijn. De gemeente moet hierbij niet zelf ondernemen, maar wel ondernemend handelen. Belangrijk is hierbij het maken van keuzes. Durf te kiezen voor een bepaald profiel, communiceer dit en handel hier naar. Werk actief samen met ondernemers, gebruik de kennis die bij hen aanwezig is, en koppel actief terug wat hiermee wordt gedaan. Zo hoeft soms geen adviesbureau te worden ingehuurd, maar kan een klankbordgroep of ondernemersplatform de benodigde input leveren. 

Voor innovatie is de ruimte secundair: eerst moeten de verbindingen tussen ondernemers op orde zijn. Hierin kan de overheid/gemeente een faciliterende rol spelen. Organisaties als het RCT Gelderland vervullen al een belangrijke rol in het verbinden van ondernemers.

De complete aantekeningen van de flaps staan in de bijlage

Verslag thematafel Kwaliteit bedrijfsomgeving/ruimtelijke kwaliteit   

Bedrijfsomgeving, wat maakt Nijmegen aantrekkelijk  

  • Aanwezigheid van kennisinstellingen en medisch cluster
  • Een aantrekkelijke omgeving voor wonen en werken. Wees daar vooral zuinig op. Bij ondernemers is er tevredenheid over wat de stad te bieden heeft.
  • Cultuur/sfeer van de stad

Bedrijventerreinen  

  • Goede terreinen zijn schaars
  • Niet alleen letten op de 'kwantiteit', maar ook de kwaliteit
  • Upgrading nodig als het gaat om de bereikbaarheid:  
    • voorbeeld bereikbaarheid bedrijventerrein WKS voor vrachtwagens
    • Niet alleen met de fiets, ook de auto en de vrachtwagen  
  • Werkenden stellen steeds hogere eisen aan hun omgeving: groen en fitness (cricketveldje op de Novio Tech Campus Nijmegen) 
  • Maak ook ruimte voor bedrijvigheid in de wijk. Koop kleine werklocaties in de wijk op en zet ze opnieuw in de markt

Aandacht voor de faciliterende rol van de overheid   

  • 'Goede' plannen worden tegengehouden van de ODRN 
  • Accountmanagers aanstellen voor bedrijven
  • Gemeente moet experimenteren/innoveren/de grenzen op zoeken. Gemeente moet sneller schakelen met ondernemers. Ook initiatieven die buiten de gebaande paden vallen mogelijk maken
  • Gemeente: regelmatige gesprekken met ondernemers 
  • Ook rol voor gemeente weggelegd als het gaat om aanpakken knelpunten op de arbeidsmarkt

Verhouding tussen gemeente en bedrijfsleven is de laatste jaren steeds beter geworden

Als overheid moet je keuzes durven maken

Taken van de overheid neerleggen bij ondernemers en burgers.

Voorbeeld revitalisering/upgrading bedrijventerrein, geeft ondernemers een zak geld, stel de kaders en laat ondernemers het plan maken en uitvoeren.

Verslag thematafel Bereikbaarheid

Hoewel er voldoende positieve geluiden zijn over de bereikbaarheid van Nijmegen, wordt er duidelijk gesignaleerd dat het dicht lijkt te slibben. Het gaat hierbij niet alleen om de bereikbaarheid van de stad (van buitenaf) maar ook de bereikbaarheid in de stad. De gemeente moet hier samen met andere overheden proactief in zijn: investeringsagenda’s van het Rijk worden in een vroegtijdig stadium vastgesteld, en knelpunten zoals Paalgraven/Bankhoef moeten hierbij vroeg worden aangekaart. Om knelpunten aan te pakken kan een meer flexibele infrastructuur nuttig zijn, zoals het aanpassen van rijrichtingen aan de richting van de spits (tidal flow). In de stad zal er echter ook op een andere manier gekeken moeten worden: duurzame alternatieven moeten positief gestimuleerd worden, een fijnmazig openbaar vervoer is nodig aangevuld met deelsystemen, en auto’s moeten in de toekomst misschien niet meer voor de deur, en misschien ook niet meer in de stad worden geparkeerd. Hiermee wordt de stad ook aantrekkelijker. Hiervoor is echter ook branding nodig van de alternatieven, en moet aandacht zijn voor het verschil tussen doelgroepen. Lager opgeleiden zijn nog veel meer gericht op de auto. Richt je op de jeugd om dit in de toekomst te doorbreken.

Logistiek wordt steeds belangrijker door de groei van internetbestellingen. Er moet een schoner en efficiënter logistiek systeem worden gefaciliteerd, met hubs buiten de stad en kleinere en elektrische voertuigen in de stad. Ook de Waal speelt een belangrijke rol in de logistiek. Subsidies voor duurzame alternatieven worden belangrijk geacht om de transitie naar een duurzamer vervoer mogelijk te maken. De overheid moet hierbij faciliterend en niet dicterend optreden. De basis hiervan moet een langetermijnvisie zijn met duidelijke doelen, zoals een emissievrije binnenstadslogistiek over x jaar. Bij nieuwe wijken en op een beperkt aantal onderwerpen is een stevigere keuze van de overheid, en dus een meer dicterende rol, wel gepast.

Wordcloud en prioriteiten

De deelnemers kregen een wordcloud waarop een groot aantal thema’s was geschreven, gerelateerd aan de vier onderwerpen uit de Omgevingsvisie. Aan het begin van de avond hebben we mensen gevraagd om de tien belangrijkste woorden te omcirkelen die van belang zijn voor een Economisch Veerkrachtige stad. Ook konden mensen woorden toevoegen. 

Na de discussies aan de thematafels hebben we hen gevraagd om uit die woorden de drie belangrijkste prioriteiten te selecteren. 

De volgende onderwerpen zijn vijf of meer keer genoemd in de eerste ronde. Opvallend is dat sommige onderwerpen in de eerste ronde wel vaak worden genoemd, maar in de prioriteiten niet (vooral: identiteit van de stad en reistijd woon-werkverkeer, maar ook bijvoorbeeld cultuur & evenementen). 

Tabel: onderwerp, aantal keren genoemd en aantal keren genoemd als prioriteit
ThemaAantal keren genoemdGenoemd als prioriteit
Voldoende werkgelegenheid95
Aantrekkelijke bedrijfslocaties94
Bereikbare bedrijven93
Aansluiting tussen werkzoekenden en bedrijven83
Cultuur en evenementen82
Mogelijkheden tot groei64
Identiteit  van de stad61
Reistijd woon-werkverkeer60
Betaalbare woningen53
Bereikbare stad52

 Verder is er een aantal onderwerpen die afzonderlijk niet zo vaak zijn genoemd, maar wel sterk samenhangen, zoals: 

  • Woonklimaat in wijken (3x), groen en recreatie (4x), gezonde woonomgeving (4x), parken (1x): samen goed voor 12 vermeldingen
  • Als je ‘vrije tijd en plezier’ zou optellen bij ‘cultuur en evenementen’, dan kom je aan 10 vermeldingen
  • Ook ‘bereikbare bedrijven’, ‘bereikbare stad’, ‘reistijd woon-werkverkeer’ hebben natuurlijk van alles met elkaar te maken. 

Opvallende zaken 

  • De campus werd door drie personen toegevoegd als nieuw item 
  • Voldoende werkgelegenheid is al topprioriteit, maar als je daar ‘werken in je eigen wijk aan toevoegt (3x genoemd, 2x als prioriteit), dan heb je een nog sterker onderwerp. Dat zou dan zijn: voldoende werkgelegenheid, ook binnen de eigen wijk
  • Als we deze termen sorteren op het aantal keren dat een term is genoemd als prioriteit, dan verandert de volgorde enigszins. De vetgedrukte termen zijn opgenomen in de nieuwe wordcloud.