Uitgebreid verslag stadsgesprek Sociale en gezonde stad

Inleiding

Er zijn veel verschillende partijen / organisatie aanwezig (GGD, ODRN, Brandweer, Portaal, Wandelnet, RIBW, Indigo Gelderland, Zelfregiecentrum, SLAK, Conexus, Radboudumc, Gemeente Nijmegen). Doel van dit stadsgesprek is het ophalen wat er leeft in de stad en wat dit betekent door de Omgevingsvisie. Wat zijn daarin de belangrijkste opgaven. Matthijs Lenis geeft een korte inleiding Omgevingswet en geeft een toelichting op de Omgevingsvisie en het proces. 

Stellingen
Nijmegen is een gezonde stad  

Ja: 5 stemmen, nee: 12 stemmen, misschien 3 stemmen

  • Het verschilt per deel van de stad
  • Wat is gezond? 
  • Luchtkwaliteit kan een heel stuk beter, vooral bij de bruggen   

Nijmegen is een sociale stad

Ja: 19 stemmen, nee: 1 stem, misschien: geen 

  • Bij een sociale stad hoort dat men oog heeft voor elkaar en dat is veel minder in Dukenburg
  • Als buitenstaander ervaar ik Nijmegen als een sociale en open stad. 

Er is sprake van ongelijkheid in de stad  

Ja: 20 stemmen, nee: 0 stemmen, misschien: 0 stemmen

  • Nijmegen kent veel ongelijkheid, relatief gezien
  • Veel scholen staan in armoedepostcodegebied 
  • Nijmegen investeert veel in verbinding, zoals wijkcentra 
  • Nijmegen heeft veel studenten, dit zijn ook mensen met weinig geld  

De fysieke inrichting zorgt voor ongelijkheid in de stad

Ja: 20 stemmen, nee: 0 stemmen, misschien: 0 stemmen  

  • Indeling in de stad en met name de huizenprijzen zorgen voor ongelijkheid 
  • Hogeropgeleide witte wijken 
  • Zwakkere wijken trekken ook zwakkeren aan vanwege woningbeleid (sociale woningbouw)
  • Als je wilt gaan mengen als sociale woningbouwcorporatie is dat heel moeilijk in de betere wijken, wekt veel weerstand op   

Een duurzame stad is belangrijker dan een gezonde stad

Ja: 7 stemmen, nee: 13 stemmen, misschien: 0 stemmen  

  • Als we duurzaam breder bekijken, dan nemen we gezondheid gewoon mee   

De stad Nijmegen is voorbereid op de vergrijzingsgolf  

Ja: 0 stemmen, nee: 20 stemmen, misschien: 0 stemmen  

  • 15% van de inwoners van Nederland zijn boven de 50 jaar. Het zijn er zoveel, als je je daar nog niet bewust van bent, dan ben je niet voorbereid
  • Er dreigt een grote vereenzaming. Er wordt wel wat gedaan, maar te weinig. Er is weinig te doen in Lindenholt/ Dukenburg, weinig dagbesteding. Ook zijn er weinig initiatieven om mensen weg te brengen
  • Nog meer winst te halen in rustpunten onderweg, bijvoorbeeld bankjes   

Een gezonde stad is een rookvrije stad   

Ja: 18 stemmen, nee: 2 stemmen, misschien: 0 stemmen   

  • Dat is niet hetgeen waar je het mee gaat redden
  • Niet mee eens, als iemand met sigaret langsloopt krijg ik het benauwd
  • Een rookvrije stad is een klein facet van een gezonde stad
  • Ik denk dat je het wel moet stimuleren, het is een groot gezondheidsprobleem 
  • Er zijn wijken waar roken veel gezondheidsproblemen oplevert 
  • Wat is beter? (Zware) medicijnen tegen stress of sigaretten roken?

Het is goed om meer op de fiets in te zetten

Ja: 19 stemmen, nee: 1 stem, misschien: 0 stemmen  

  • Het beleid is te kleinschalig, ook het OV is niet optimaal
  • De wandelaar wordt gemist, daar wordt weinig naar gekeken
  • Ik wil daar de voetganger aan bijvoegen

Gespreksronde Sociale stad 1

In deze gespreksronde ging het vooral over inclusieve samenleving, maatschappelijke binding, individualisme en tolerantie (of eigenlijk het gebrek daaraan). De gemeente geeft wel aan dat men graag een inclusieve samenleving en ongedeelde stad wil zijn, maar is dat er wel. 
Er zijn veel verschillende partijen in de wijk, die willen allemaal een bijdrage leveren, maar doen dat eerder naast elkaar (fysiek op verschillende plekken) i.p.v. gecombineerd. Als de gemeente dat wil dan moet dat wel gefaciliteerd worden. Nu maken regels binnen scholen, wijkcentra, zorg, etc. het heel lastig. 
Basisscholen zijn een belangrijke waarde voor de wijk. Door de basisschool is een wijk aantrekkelijk voor gezinnen en heeft ook invloed op de huizenprijs. Belangrijk is dat er ruimte blijft en komt voor nieuwe schoolgebouwen ter vervanging van de huidige oude panden. Hierover zijn afspraken gemaakt tussen schoolbesturen en de gemeente. 
Andere mix van woningen is van belang, alleen dan kun je wat doen aan de scheiding tussen arm en rijk. En wees soms rigoureus om een positieve impuls te geven, bijvoorbeeld door een blok huizen te vervangen door een andere type/ klasse woningen. 
Belangrijk voor de Omgevingswet is het slim projecteren van voorzieningen in de stad. Welke rol geef je ze en creëer daar ruimte voor. 

Opvallend is dat luxe voorzieningen aanwezig zijn bij de betere woningen en dat juist in de wijken met goedkopere woningen ook de voorzieningen minder luxe zijn, dat zou juist luxer moeten zijn.

Tip: Schoolpleinen worden steeds meer opgesteld voor de buurt. Dat is mooi, maar de bestemming van het schoolplein is school en dat zou dan ook bestemming sport moeten krijgen, want na schooltijd zou de buurt geen overlast meer mogen ondervinden van de school. 

Gespreksronde Sociale stad 2

In deze gespreksronde is vooral gesproken over verschillen in de stad en de positieve en negatieve gevolgen van deze verschillen.  Deze gevolgen moeten zo eerlijk mogelijk verdeeld worden over de stad. Verdeel de lasten. Meer werken aan een ongedeelde stad. Voorkom wijken met grotere achterstanden door mix van woningen en mix van jong/oud, gezond/minder gezond, voorkomen straten met veel studenten.  Heb aandacht voor verschillende trends in de omgevingsvisie:  migratie, huizen verdelen in kamers om te verhuren, vergrijzing, toename eenouder gezinnen, toename één en twee persoonshuishoudens. Mensen met een beperking moeten meer in de wijk gaan wonen. 
Verbinding en interactie tussen verschillende groepen is belangrijk voor een stad, nu leven steeds meer mensen naast elkaar dan met elkaar. Ontmoetingsmogelijkheden zijn heel erg belangrijk in de wijk voor de sociale contacten. De wijkcentra moeten juist niet verdwijnen, want leveren toch een bijdrage aan het ontmoeten en dus aan de sociale contacten. Maar ook hobbycentra, de bibliotheek, de sportkantine, cafeetjes kunnen zo’n bijdrage leveren aan het ontmoeten. We zouden ruimer moeten kijken naar de functies die gebouwen toestaan. BV. Overdag een school, in de avond een mogelijkheid tot ontmoeten. Of een broodje kunnen halen bij de bieb. Toch speelt het NIMBY (not in my backyard) vaak een rol bij huisvesting bijzondere doelgroepen. 
Aandacht voor nieuwe woonvormen en bouw ook in de hoogte. Er is te weinig ruimte om voor iedereen een woning te geven die men wenst. Kijk eens naar het hofjes beleid in Leeuwarden en Leiden. Dat werkt echt goed. 
Een sociale stad is ook een veilige stad. Men moet zich veilig voelen. Er zijn veel mensen die zich terugtrekken, omdat ze zich niet meer veilig voelen. 
De planexploitatie via de GREX en de maatschappelijke kosten/meerwaarde zouden veel meer gelijk moeten zijn. De euro’s moeten in de huidige maatschappij niet meer leidend zijn. Kijk of er een sociale grex te maken is. 
Tips:  Evenwicht tussen sociale en ruimtelijk aspecten,  Ontmoeting creëeren (zoals b.v. 50 kopjes koffie), Thuis afgehaald/walking diner in de buurt => de gemeente kan helpen dit economisch mogelijk te maken.

Gespreksronde Sociale stad 3

In deze gespreksronde ging het vooral over gemengde woonvormen en het belang van het verbinden van sociale vraagstukken met oplossingen in het fysieke domein en dit op te nemen in de Omgevingsvisie. 
Gemengde woonvormen: Het zou mooi zijn om andere woonvormen makkelijker mogelijk te maken. Gemengde woonvormen draagt bij aan minder eenzaamheid. In wijken zou er meer mix van woningen moeten komen. Dat heeft twee voordelen: het is goed voor de doorstroming en helpt tegen eenzaamheid.  

Verbinding maken tussen sociale en fysieke domein: In omgevingsvisie niet alleen in het fysieke blijven hangen, maar voeg ook een apart hoofdstuk toe voor het sociale gedeelte. Met aandacht voor participatie, welzijnsagenda, betrekken van inwoners bij hun omgeving. Bij een ouder wordende stad is het belangrijk om sociaal en fysiek samen te brengen. Zoek de balans tussen stenen en verhalen. Hoe zorg je voor verbinding? Een grasveld aanleggen betekent nog niet dat mensen daar gaan picknicken. Misschien moet het iets anders worden, of veranderen na 5 of 10 jaar. In de slechtere gebieden is er meer vraag naar een ondernemende overheid. Een overheid die het gebied een impuls geeft.
Tip: Zorg voor de verbinding naar het sociale domein. Je redt het niet alleen in het fysieke domein. Tip: Gemeente heeft veel tools in handen qua beleid.  Tip: Deze avonden zijn waardevol -> Je komt stakeholders tegen die je anders niet spreekt.

Gespreksronde Sociale stad 4

In deze gespreksronde ging het over een goede mix van woningen en voorzieningen in de wijken om de verschillen in de stad te verminderen en over sociale cohesie in de stad.
Een goede mix van woningen is belangrijk voor een ongedeelde stad. Dat zou veel meer gestimuleerd moeten worden, ook in de bestaande wijk. 

Mensen leven steeds meer op zichzelf. Het zou prettig zijn als je je buren zou kennen. Mensen met een laag inkomen helpen elkaar meer. De sociale cohesie is onder  deze groep soms hoger. We moeten gaat voor inclusieve buurten: iedereen moet mee kunnen doen. In bestaande wijken is dat moeilijk fysiek voor elkaar te krijgen. Kansen grijpen in nieuwe wijken. Dit kan ook geregeld worden doordat professionals meer met elkaar moeten samen werken op een breed vlak. Wat hebben zij nodig in de fysieke infrastructuur om goed hun werk te doen. Helaas is dit een hardnekkig en traag proces. 

Er moet continue aandacht zijn voor voorzieningen, supermarkt, huisarts. Dit is heel belangrijk in een wijk, maar vraagt ook iets van de wijk. In minder goede wijken moet dus extra geïnvesteerd worden in gezelligheid en aantrekkelijkheid. Hier kan de gemeente een rol in spelen door dit te stimuleren. VRAAG: Wordt er evenveel geïnvesteerd in de openbare ruimte in de goede wijken en de probleemwijken? Wolfskuil is juist een goed voorbeeld. Is een oude arbeiderswijk met nog een groenteboer en een slager en andere kleine winkeltjes. Gaat ook om het imago. Ook de kwaliteit van de woningen is goed, er zijn gemengde functies, voorzieningen zijn dichtbij en aantrekkelijk. Dichtbij het stadscentrum. Dit trekt juist hoogopgeleiden en gezinnen aan. Maar ook studenten vinden hier een plek. De wijkfabriek is een mooi initiatief. Waarom is oost zo populair? De huizen zijn gehorig en je ruikt wat de buren koken. Dat komt door de aantrekkelijke omgeving. Honig heeft het waterkwartier verhipt, maar de scheiding tussen oud waterkwartier en nieuw is heel groot. Mensen vinden niet dat ze één wijk zijn.

We zouden ontwikkellocaties veel meer moeten koppelen aan doelgroepen.  En stel eisen aan corporaties, maar zeker ook aan commerciële partijen => randvoorwaarden en sturing op de nieuwbouw (prijzen woningen, mix bewoners enz.). Dit moet zeker een plek krijgen in de omgevingsvisie. 

Nijmegen is best een moeilijke stad om het iedereen naar de zin te maken. Hij is asymmetrisch. Uit cijfers van de GGD blijkt dat Noord en Oost beter scoren dan Dukenburg en Lindenholt op het gebied van gezondheid, geluk, overgewicht, enzovoort.
Vergrijzing is een zorgpunt en dan vooral het langer zelfstandig thuis wonen. Heel veel woningen zijn daar echt niet geschikt voor, dus er moet meer aandacht komen voor de veiligheid en zelfredzaamheid van ouderen. De Bouwregelgeving haakt hier absoluut niet op in! En dat kan de komende jaren wel eens negatief uit pakken. 
Tips: Bekijk succesverhalen in den lande m.b.t. verhippen, inclusieve wijken (voortuinen met bankjes, jaren ’30, smalle straten zoals Bottendaal). Bij nieuwbouw moet je hier zeker voor gaan en bij bestaande bouw naar streven. Kijk goed naar de openbare ruimte (groen, bankjes, ontmoeting)

Gespreksronde Gezonde stad 1

In deze gespreksronde lag de nadruk van de discussie op het tegengaan van de segregatie en (gezondheids)verschil in Nijmegen. Huidige toewijzingsbeleid bij sociale huurwoningen zorgt voor klustering van groepen in wijken/huurwoningen. Je ziet daar een cumulatie van problemen. Lastig om aan gezondheid en leefstijl te werken als andere problemen veel aandacht vragen (schulden, werkloosheid etc). Ruimtelijk zijn hier verschillende mogelijkheden toe:  Sociale huurwoningen in betere buurten, Dure koop/huur in mindere wijken, Middelmatig dure huur: wat doen wij als stad hiermee.

Differentiatie is een must, maar de oplossing is niet alleen ‘fysiek’. Er is ook stabiliteit, werk, levendigheid, uitstraling wijk nodig. Ken je burgers, betrek ze als je ze uit de woningen en naar buiten wilt krijgen om te bewegen en ontmoeten. Culturele diversiteit vraagt namelijk om verschillende maatregelen, haal dat op! Maak een openbare ruimte die gezondheid stimuleert vast onderdeel van het wijkactieplan. Veel is voor handen in wijkteams, inspraak burgers etc, maak hier gebruik van. Benader gezondheid niet apart, maar samen met andere onderwerpen.

Groene omgeving is wenselijk voor mentale gezondheid. Dukenburg is erg groen, maar toch veel mentale problemen; groen draagt bij, maar is niet de enige oplossing. Actief bewoners bij burgers ophalen.
Prioriteiten: Maak beter gebruik van de openbare ruimte,  Let op de wijk; in Noord kun je wellicht veel loslaten/overlaten aan bewoners, in Dukenburg is begeleiding of incentive (bonus) nodig om het van de grond te krijgen, Zet wijkmanagement/welzijn in om dit van de grond te krijgen

Gespreksronde Gezonde stad 2

In deze gespreksronde zijn aan de hand van een mindmap verschillende onderwerpen naar voren gebracht die belangrijk zijn bij een gezonde stad. Onder andere gemixt wonen, toegankelijkheid, hitte-eilanden, schone lucht, autoluw woonwijken, bewegen stimuleren, voldoende speelplekken voor de jeugd, echte trottoir. 

Belangrijke belemmeringen voor een gezonde stad zijn volgens de deelnemers: de aandacht voor mensen met een beperking en hun mogelijkheden om mee te doen in de maatschappij, het gemak van de auto, de minder gezonde omgeving die men tegenkomt bij bedrijven en horeca, ervaring van overlast door verkeer en andere bewoners, de beschikbare ruimte om te spelen. 
Belangrijke tip: durf te kiezen

Gespreksronde Gezonde stad 3

In deze gespreksronde lag de nadruk van de discussie op de ongedeelde stad, met de focus op lopen en fietsen. Belangrijkste prioriteit: mobiliteit voor kwetsbare burgers om te kunnen participeren. Huidig beleid voortzetten: ruimte voor fiets (en ook loper). Hou daarbij wel oog voor mensen die slecht te been zijn, bijvoorbeeld bus uit centrum. En zij?
Denk verder aan een autovrije binnenstad. Deelnemers vonden het opvallend dat openbaar groen tot nu toe weinig aandacht krijgt op deze avond. Biedt mogelijkheid om, samen met openbare fitness voor jong en oud, bij te dragen. Zorg voor voldoende groene longen in de stad (en plekken waar het ’s avonds nog echt donder is).
Slechtere gezondheid en maatschappelijke scheiding in de stad kent daarbij een grote samenhang.

Zelfregie wordt benadrukt, hiervoor is een aantrekkelijke, multifunctionele en veilige omgeving noodzakelijk. Regelmatig bankjes om de zoveel meter en geen mooie maar gladde kinderkopjes maakt dat de vergrijzende stad van de openbare ruimte kan blijven genieten.

Het veiligheidsaspect/overlast staat vaak centraal bij maatregelen. Geen aantrekkelijke bankjes, maar betonnen (hufterproof) banken; hiermee verleidt je mensen niet om gebruik van te maken. Bij Centraal Station geen bankjes; waarschijnlijk weggehaald voor zwervers, maar de ouderen? Fietsenstalling bij flat in binnenstad weggehaald i.v.m. overlast fietsen. Geeft dit geen verkeerd signaal? 

Maar slimmer gebruik van beschikbare ruimte. Zorg dat je in je wet-en regelgeving actief gebruik in en rond de schoolpleinen mogelijk maakt, zowel tijdens als na schooltijden. 
Hoe haal je mensen naar buiten en faciliteer je dat als gemeente? Kijk hoe je belemmeringen weg kunt nemen. Zet in op evenementen in en door de buurt om ontmoeting te stimuleren; niet zelf organiseren, faciliteer deze burgerinitiatieven.

Gespreksronde Gezonde stad 4

In deze gespreksronde zijn aan de hand van een mindmap verschillende onderwerpen naar voren gebracht die belangrijk zijn bij een gezonde stad. Onder andere meer bewegen voor ouderen, meer sportzalen, minder fijnstof door verminderen houtstook en gebruik scooters, autogebruik verminderen door autoluwe/loze binnenstad/wijken, gebruik van P-transferia, stimuleren van lopen door meer voorzieningen dichtbij en meer bankjes, stimuleren van fietsen door meer en veilige fietspaden, goede aanrijroutes naar scholen. 
Het realiseren van een gezonde stad zou kunnen worden bevorderd door creëren van sluiproutes voor voetgangers, gemixt wonen en hiervoor aandacht te hebben bij nog te ontwikkelde gebieden in de stad.

Belemmerende factoren zijn: bestaande inrichting, faciliteren van de auto, weerstand, hoogopgeleiden in de stad bepalen wat er gebeurt in de stad

Tip: laat iedereen meedoen in de Omgevingsvisie, Parkeer de auto in de hoek en creëer meer ruimte voor spelen, ontmoeten en bewegen. 
Terugkoppeling 
Na de gespreksronde is een korte terugkoppeling geven van de gesprekken die hadden plaatsgevonden. Als het gaat om de gesprekken rondom de sociale stad was de rode draad de inclusieve stad. Hoe zorg je ervoor dat de kloof tussen groepen minder wordt? Door de deelnemers werd daarin zeker mogelijkheden in de fysieke leefomgeving. Voor de mix van woningen wordt gezien als belangrijke bijdrage. Daarin is het nodig dat de gemeente echt kiest om zaken anders te doen. 
Uit de gesprekken over de gezonde stad kwam voor als rode draad het faciliteren van ruimte voor voetgangers, fietsers, spelen, bewegen en sport. Onder andere door te kiezen voor minder centrale plek voor de auto in binnenstad en in wijken. Het faciliteren van deze ruimte heeft ook groot effect op de luchtkwaliteit, een belangrijk item als het gaat om een gezonde stad.