Vragen en antwoorden van de bijeenkomst over luchtkwaliteit en gezondheid op 6 juli 2022

In het staafdiagram op dia 10 zijn de laatste gegevens van 2019, zijn dit de meest recente gegevens die er zijn?

De recentere gegevens moeten nog gecontroleerd worden door het RIVM, daarna worden ze gepubliceerd. Pas na publicatie kan de GGD de berekeningen van de gezondheidseffecten uitvoeren. Vandaar dat de gezondheidseffecten betrekking hebben op luchtconcentraties van ongeveer twee jaar eerder.

Is de gezondheidsmonitor wel een representatief onderzoek? Alleen de mensen die de vragenlijst hebben ingevuld worden meegenomen en het gaat over wat mensen vinden.

De gezondheidsmonitor werkt met steekproeven.  Een deel van de inwoners krijgt een vragenlijst. Dit is gebruikelijk bij dit soort onderzoek. In de vraag of mensen COPD of astma hebben,  staat erbij dat het vastgesteld moet zijn door een arts. De steekproef is aselect en wordt getrokken door het CBS. De respons is ongeveer 50%.
De GGD zegt toe om te bekijken of de verschillen in gezondheid met de rest van Nijmegen nog steeds niet statistisch significant zijn als de wijken Nijmegen Oud- en Nieuw West samen worden genomen. Dan wordt de steekproef groter, en de kans dat een effect wordt gevonden statistisch gezien groter. 

De GGD heeft een signalerende en adviserende taak. Signaleert de GGD dat er geen specifiek probleem is voor West? Adviseren jullie om West en Weurt hetzelfde te behandelen als de rest van Nijmegen?

In Nijmegen West en Weurt zijn veel bronnen van luchtvervuiling. Nijmegen is een stedelijk gebied dus de concentraties liggen hoger. Wat de gemeenten specifiek voor West en Weurt gaan doen is het meten van andere stoffen dan in de rest van de stad (PAK/benzeen). De bijeenkomst vandaag is bedoeld om u een beeld te geven van wat luchtverontreiniging voor de gezondheid betekent. Ons advies is om de luchtkwaliteit te verbeteren en te streven naar de WHO- advieswaarden. De gemeenten moeten gaan kijken wat je daar met beleid aan kunt doen. Voor de volksgezondheid moet de luchtkwaliteit verder verbeteren. De GGD adviseerde ook om serieus aandacht te besteden aan geur. De gemeenten hebben aangegeven dat dit ook gaat gebeuren in de vorm van een geuronderzoek. Aan het einde van het jaar komt er een volgende informatiebijeenkomst over de resultaten van de metingen en informatie over het geuronderzoek. 

De GGD geeft aan dat er relatief kleine verschillen zijn in West en Weurt vergeleken met rest Nijmegen. Wat gebeurt er als we dit optellen voor 10 jaar? Dan praten we toch over andere getallen? Is het dan nog steeds een relatief klein verschil?Verder zie je op de kaartjes van de uitstoot van fijnstof dat Nijmegen het hoogste scoort. Het verschil is relatief klein, maar het is wel elk jaar hetzelfde. Dan kun je toch niet zeggen dat het meevalt? 

De blootstellingsconcentratie is iets anders dan de luchtconcentratie. Nijmegen en Arnhem scoren het slechtste in Gelderland. In het noorden van Gelderland is de luchtkwaliteit beter, dat is gewoon een feit. Als je langs een weg of langs de Waal woont heb je een hogere blootstelling en hiermee een grotere kans op gezondheidseffecten door luchtverontreiniging.

Er is veel verontrusting rondom de APN. Het bedrijf krijgt lage dwangsommen en gaat dus vrolijk door. Wat zijn de kosten van ziekenhuisopnames veroorzaakt door APN? De gemeente moet eens daadkracht tonen en zorgen dat de APN zich aan de normen houdt. De uitstoot van APN is 17x hoger dan de norm.

De WHO-advieswaarden en EU-grenswaarden zijn waarden die voor de leefomgeving gelden. Hiernaast zijn er ook normen voor wat er uit een auto of schoorsteen mag komen. Als de concentratie in de rook uit de schoorsteen 17x hoger is, betekent dit niet dat dit ook op leefniveau zo is. Vaak is er zelfs niets van terug vinden. Dit heeft te maken met verdunning van de rook in de buitenlucht. De stoffen die vrijkomen bij de asfaltproductie stinken erg en ruik je al bij lage concentraties. De uitstoot van één fabriek leidt niet tot een enorm verhoogde concentratie op leefniveau. Andere bronnen dan industrie, alle bedrijven samen, tellen ook mee, bijvoorbeeld werkverkeer en houtstook.

Hoe zit het met cumulatie? Wij wonen in een gebied met veel verschillende bronnen. 

De verschillende bronnen (verkeer, houtstook, binnenvaart, landbouw, industrie) zijn allemaal meegenomen in de modellen van het RIVM. Er wordt dus in de berekening van de gezondheidseffecten rekening gehouden met cumulatie. Voor de uitstoot van bedrijven geldt wel dat hierbij is gerekend met vergunde emissies. 

Alle informatie hier is op basis van modellen, dit zijn geen meetgegevens. 

Modellen zijn niet slechter dan metingen. Modellen en metingen hebben elk hun voor- en nadelen. Modellen en metingen worden ook tegen elkaar afgezet. Het RIVM vergelijkt de resultaten van metingen met de uitkomst van het model. Dit noemen we valideren van de modellen. 

We hebben hier allerlei cijfers gekregen, we weten nu wat er speelt. Wordt er door de gemeenten ook iets gedaan met het advies. Of is het een kwestie van goed horen slecht luisteren?

De gemeente maakt de afweging van de verschillende belangen. Het gezondheidsbelang is een van die belangen. De GGD vindt dat er goed luchtkwaliteitsbeleid is. Er is aandacht voor luchtkwaliteit en er wordt goed geluisterd naar de GGD. 

Kun je meten of het advies effect heeft?

In algemene zin heeft het advies effect, want de luchtvervuiling neemt af. Wat de bijdrage van het GGD-advies hierin is, is niet te bepalen.

De GGD heeft het erover dat we als inwoners ook zelf moeten meehelpen. Waar denkt de gemeente aan om te stimuleren, bijvoorbeeld bij houtstook? 

De gemeente probeert houtstook te ontmoedigen met voorlichting en subsidies. Het probleem is dat nergens in de wet staat dat je geen houtkachel mag aandoen, je kunt het dus niet verbieden. Dit geldt ook voor barbecues. 

In 2013 heb ik een actie gevoerd ‘Stop Dura’ met een meldpunt voor geurlasten. Hier is niks mee gedaan. Hierdoor ontstaat er bij mensen meldingsmoeheid. Misschien vullen mensen daarom ook niet de gezondheidsmonitor in als ze hem thuis gestuurd krijgen, dan kun je een vertekend beeld krijgen. De respons is maar 50%. 

50% respons is best hoog en vergelijkbaar met andere wijken. Het is belangrijk dat vragenlijsten worden ingevuld en klachten gemeld worden. 

Hoe zijn de gezondheidsklachten vergeleken met het gemiddelde in Nederland. Is Gelderland representatief voor Nederland als geheel? 

Nederland in zijn geheel is ongeveer vergelijkbaar met Gelderland. Niet in elke provincie worden gezondheidsberekeningen uitgevoerd. In het noorden is het schoner, richting de Randstad wordt de luchtkwaliteit slechter. In het oosten en zuiden zijn er hogere fijnstof concentraties door import van luchtvervuiling en door de aanwezigheid van veeteelt. In het westen is de verkeersintensiteit hoger. Hierdoor kunnen de stikstofdioxideconcentraties hoger zijn.

Dia 9, de verdeling van de bronnen is dit voor Nijmegen algemeen? In Nijmegen-West specifiek zou dit iets anders kunnen zijn.

De bijdrage van de verschillende bronnen heeft betrekking op Nijmegen. Lokaal kunnen de waarden afwijken. De afbeelding is terug te vinden op de gemeentelijke website. 

Het staafdiagram op dia 10, waar gaat dit over?

Het staafdiagram gaat over Gelderland. 

Er wordt aangegeven dat we hier in Nijmegen-West en Weurt gemiddeld 12 maanden eerder overlijden. Wat is het gemiddelde in Nederland? 

Het gemiddelde in Nederland ligt ook ongeveer op 12 maanden. Als de luchtverontreiniging 0 zou zijn, zou je die 12 maanden niet eerder overlijden. De WHO-advieswaarden zijn niet nul, dus als je die zou halen zou je nog steeds eerder overlijden door luchtverontreiniging. 

De gezondheidskundige WHO-advieswaarden, worden ze ergens gehaald? 

De WHO-advieswaarden zijn gebaseerd op onderzoek naar de relatie tussen luchtverontreiniging en gezondheid. Deze advieswaarden halen is echt een opgave. Voor zo ver bekend bij de GGD worden ze nog nergens in Nederland gehaald. 

Gaan we het nog over de APN hebben? 

De normen waar we het nu over hebben gaan over concentraties op leefniveau. De APN gaat over uitstoot uit de schoorsteen. De overschrijding van de emissie van PAK van vorig jaar juni wil niet zeggen dat je op leefniveau ook een overschrijding van de norm hebt. De bijdrage van de uitstoot van APN op de concentratie op leefniveau is verwaarloosbaar klein. 

Worden de stofbergen die rondom de fabriek liggen ook meegenomen bij deze metingen?

Deze bronnen worden niet gemeten. Er wordt er alleen aan de pijp gemeten. In de modellen zit wel de concentratie fijnstof. Dit is anders dan het stof dat verwaait. Fijnstof kan je niet zien met het blote oog.

Het aantal gevallen COPD is niet aangegeven sheet 47. Alleen het aantal ziekenhuisopnames. 

Dat klopt, dit gezondheidseffect zit niet in de rekentool. Voorwaarden voor opname in de rekentool is dat het (vrijwel) zeker is dat het gezondheidseffect veroorzaakt wordt door luchtverontreiniging en dat ook bekend is hoe groot het risico is op dat gezondheidseffect. Uit onderzoek komt wel een verband tussen luchtverontreiniging en COPD maar de grootte van het risico is nog niet duidelijk. 

Wat adviseert de GGD aan de gemeente? Gaat dit ook over de langere termijn en over klachten die bij de omgevingsdiensten binnen komen? 

De GGD adviseert de gemeenten onder andere via het rapport ‘Luchtkwaliteit en gezondheid in Gelderland’. Dit rapport verschijnt ongeveer elke 2 jaar, en wordt verspreid onder de gemeenten in Gelderland.  

Extra vragen na de bijeenkomst

Na de bijeenkomsten op 6 juli 2022 zijn nog extra vragen bij de GGD binnengekomen. Hieronder vindt u de vragen en antwoorden. 

Hoe is de vergelijking van Nijmegen-West en Weurt met Nederland als geheel en met Europa?

In 2019 waren de luchtconcentraties stikstofdioxide het laagst (minder dan 15 µg/m3) in de provincies Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel, Flevoland. Plus de noordelijke delen van de provincies Noord-Holland, Zeeland, en Gelderland. De hoogste concentratie stikstofdioxide (meer dan 25 µg/m3) was in Zuid-Holland. Nijmegen scoort gemiddeld met 18 – 20 µg/m3.

Voor de luchtconcentraties fijnstof in 2019 is het beeld deels hetzelfde. De laagste concentraties (minder dan 15 µg/m3) opnieuw in Friesland, Groningen, noordelijk Drenthe en de Noordoostpolder van Flevoland. Hoogste concentratie (meer dan 25 µg/m3) bij Weert in Limburg. Op een na hoogste concentratie (20 - 25 µg/m3) in zuidelijk Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht, zuidelijk en westelijk deel van Gelderland en oostelijk Noord-Brabant.

Zie ook de kaarten hieronder

Een Europees overzicht op kaart voor luchtconcentraties fijnstof (PM2,5) en stikstofdioxide (NO2) vindt u op www.atlasleefomgeving.nl. De gegevens zijn uit 2018.

De berekening van gezondheidseffecten wordt niet overal uitgevoerd. Naast Gelderland is dat ook in Brabant gedaan. Het rapport is online in te zien. 

Voor heel Nederland geldt dat blootstelling aan stikstofdioxide en fijnstof in 2019 een levensduurverlies van gemiddeld 341 dagen (ruim 11 maanden) veroorzaakte.

Hoe worden de meetresultaten beoordeeld nu er twee duidelijk verschillende normen zijn, de WHO-norm en de EU-norm? Wat is acceptabel?

De WHO-advieswaarde is gebaseerd op de effecten van de luchtverontreiniging op de gezondheid. Voor de wettelijke grenswaarden van de EU zijn politieke en economische belangen meegewogen. De concentraties luchtverontreiniging moeten in ieder geval onder de wettelijke grenswaarden liggen. En voor de gezondheid is het belangrijk te streven naar de WHO-advieswaarden. Overheden kunnen hiervoor beleid maken gericht op verbetering van de luchtkwaliteit. Het bereiken van de WHO-advieswaarden zal in een gebied met weinig bronnen van luchtverontreiniging makkelijker zijn dan in een meer belast gebied zoals een stedelijke omgeving.

Waarom is de benzeen niet in jullie onderzoeken meegenomen? En gaat dat in de toekomst alsnog gebeuren?

Het klopt dat benzeen niet is meegenomen in de berekeningen van de gezondheidseffecten op basis van de blootstelling. Benzeen is niet meegenomen omdat fijnstof en stikstofdioxiden leiden tot een veel groter effect op de gezondheid. Dit zijn bij luchtverontreiniging de belangrijkste stoffen voor de gezondheid. De gemeente Nijmegen meet benzeen wel in het kader van het meetplan Nijmegen-West. De meetresultaten zullen door de GGD beoordeeld worden. Er is dus wel aandacht voor deze stof. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft voor benzeen een gezondheidskundige toetsingswaarde afgeleid. Bij een luchtconcentratie van 2 μg/m³ is de extra kans op leukemie 1 op de 100.000 als mensen levenslang aan deze concentratie worden blootgesteld. De afgelopen decennia is de concentratie benzeen in de lucht sterk gedaald. De concentratie benzeen in de lucht in steden is ongeveer 1 μg/m³. 

De blootstelling aan stikstofdioxide is in Weurt lager dan in omliggende gebieden, terwijl Weurt ingeklemd ligt tussen de Waal, Energieweg en TPN-West. Hoe kan dat? En de lagere blootstelling aan stikstofdioxide strookt ook niet met de hoge scores voor stankoverlast in Weurt. Kunt u dit verklaren? 

De belangrijkste bron voor stikstofdioxide is wegverkeer. De hoogste concentraties stikstofdioxide komen voor langs drukke wegen. De verkeersintensiteit in Weurt is minder groot dan in Nijmegen-West. Dit is de verklaring voor het verschil in blootstelling. Overigens is het verschil in blootstelling tussen Weurt en omliggende gebieden niet groot. Stank wordt niet veroorzaakt door stikstofdioxide.
Op de Atlas Leefomgeving zijn kaarten te vinden van de concentratie stikstofdioxide in Nederland. Onder ‘Kaarten toevoegen’ kan bij Lucht de kaart ‘Stikstofdioxide’ worden aangevinkt. Bij links in het menu klikken op i (informatie) en vervolgens op een locatie op de kaart is te zien hoe hoog de concentratie stikstofdioxide op die locatie is. 

In de presentatie werd geconcludeerd dat de gezondheid van de inwoners van Nijmegen-Oud West en Nijmegen-Nieuw West niet statistisch significant afwijkt van die van Nijmegen in zijn totaal. Hoe zijn de resultaten als je Nijmegen-West in totaal vergelijkt met de rest van Nijmegen? 

Het voorkomen van COPD/longemfyseem in Nijmegen-West bedraagt 6,6% en Nijmegen overig (zonder West) 3,3%. Dit verschil is statistisch significant. Voor astma bij volwassenen geldt dat het voorkomen in Nijmegen-West 10,2% bedraagt en in Nijmegen overig 6,5%.  Ook dit verschil is statistisch significant. In ons werkgebied zijn er meer gebieden waarin we deze hoge percentages voor COPD/longemfyseem vinden: Weurt 8%, Tiel-West 8%, Wijchen-Noord 8%, Druten-kern 7%, Ooij 7%. Ook bij astma zien we in ons werkgebied dezelfde of hogere percentages dan in West. Bijvoorbeeld in Beuningen 10%, Tiel-Noord 12%, Wijchen-Noord 11%, Echteld & IJzendoorn 10% en Ooij 11%. De oorzaak van de hogere percentages is niet bekend. Luchtverontreiniging kan bij mensen die al COPD of astma hebben klachten veroorzaken of verergeren. Volgens de meest recente inzichten is er onvoldoende bewijs dat luchtverontreiniging COPD en astma bij volwassenen veroorzaakt. Astma is vaak erfelijk, zowel bij volwassenen als kinderen. Van astma bij kinderen is bekend dat luchtverontreiniging één van de oorzaken is. De belangrijkste risicofactor voor COPD is roken. Ook erfelijke ziekten kunnen COPD veroorzaken

De luchtkwaliteit in Nijmegen-West is iets slechter. Kan ik dan beter de ramen dichthouden? 

Nee, u moet blijven ventileren. De lucht binnen is meer verontreinigd dan de lucht buiten. Bijvoorbeeld door kook- en baklucht, schoonmaakmiddelen of door stoffen uit het gasfornuis of de gaskachel. Zet, als u aan een drukke verkeersweg woont, de ramen aan de ‘schoonste’ kant van het huis open. Maak ook de ventilatieroosters regelmatig schoon. Heeft u een ventilatiesysteem? Laat deze dan regelmatig schoonmaken en zet het systeem nooit helemaal uit.