Datum:

Dertig maatregelen voor gezonde lucht in Nijmegen, geen milieuzone voor dieselvoertuigen

Nijmegen voert meerdere zero-emissiezones in voor stadslogistiek en oude brommers en scooters worden in delen van de stad verboden. Ook vervuilende schepen worden strenger aangepakt, bijvoorbeeld door de toegang van die schepen in de havens te beperken. In totaal worden er zo’n 30 maatregelen gepresenteerd om de luchtkwaliteit in de stad in de komende 10 jaar verder te verhogen en de gezondheid van inwoners te verbeteren. Nijmegen voert geen algemene milieuzone voor diesels in. 

In 2016 stelde de gemeenteraad een roetreductienorm vast van 40% minder uitstoot in 2022, om de gezondheid van inwoners te verbeteren. Uit recente metingen en modelberekeningen die onder meer zijn getoetst bij het RIVM blijkt dat Nijmegen die roetreductienorm op een haar na gaat halen in 2022. Dat komt door de lokale maatregelen van de gemeente, inwoners, bedrijven en instellingen in Nijmegen. Daarnaast zijn er autonome ontwikkelingen zoals de landelijke verschoning van voertuigen op de weg. Met het doortrekken van een aantal maatregelen uit het vorige pakket en het instellen van aanvullende, nieuwe acties kan de lucht verder worden verschoond. 

Milieuzone dieselvoertuigen

Een veel besproken mogelijke maatregel uit het vorige luchtkwaliteitsplan was de invoering van een (stadsbrede) milieuzone. Na uitgebreid onderzoek is geconcludeerd dat een milieuzone voor dieselvoertuigen in de huidige Nijmeegse situatie te weinig bijdraagt aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. De focus wordt daarom gelegd op andere maatregelen die nu steviger kunnen bijdragen aan het belang van schonere lucht. Een milieuzone is daarmee niet definitief van de baan. Als het nieuwe maatregelpakket onvoldoende kan worden uitgevoerd, zal een zone misschien alsnog nodig zijn. Voordeel is dat in de afgelopen periode veel nuttig voorwerk is gedaan waardoor dit veel minder tijd zal kosten.   

Vernieuwd breed maatregelenpakket 

De luchtkwaliteit in Nijmegen overschrijdt op dit moment nergens meer de landelijke of Europese normen. Toch wil dat niet zeggen dat de lucht zo schoon is dat er sprake is van een ‘gezonde situatie’. Luchtverontreiniging zorgt nog steeds voor veel gezondheidsschade voor inwoners van alle leeftijden. Volgens het RIVM overlijden daardoor jaarlijks 11.000 mensen vroegtijdig. Daarom heeft de gemeente een nieuw breed uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit vastgesteld met zo’n 30 maatregelen op verschillende terreinen, die moeten zorgen voor een schonere lucht, die voldoet aan de strengere normen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het pakket bestaat uit nieuwe maatregelen en het voortzetten van activiteiten uit het vorige actieplan. 

Zero-emissiezones stadslogistiek

Er komen twee tot drie zero-emissiezones voor stadslogistiek. Bevoorrading van winkels mag dan alleen nog met elektrische voertuigen of transportmiddelen die geen uitstoot veroorzaken. Vanaf 2025 staat landelijke wet- en regelgeving toe dat de gemeente uitstootvrije gebieden voor bestelauto’s en vrachtverkeer aanwijst. Het college van B&W wil dat doen in het centrum van Nijmegen tussen de singels en de Waal, in Hof van Holland (winkel- en woonhart Nijmegen-Noord) en mogelijk op de campus Heijendaal. Deze maatregel is effectief omdat in deze drukbezochte gebieden veel transportbewegingen met vuile bestelbusjes en vrachtauto’s plaatsvinden om pakketjes af te leveren en winkels te bevoorraden. Door dit met schone voertuigen te doen wordt de luchtkwaliteit verbeterd op plekken met een grote concentratie van transportmiddelen en mensen. Zo geeft de gemeente ook invulling aan het landelijk klimaatakkoord in een omvangrijk gebied dat qua oppervlakte groter is dan veel milieuzones. 

Convenant logistieke bedrijven voor schoner en duurzamer vrachttransport

De gemeente wil een convenant afsluiten met de logistieke ondernemers op de industrieterreinen Bijsterhuizen en TPN West om daarmee afspraken te maken over het schoner maken van het wagenpark. Een aantal grote transportbedrijven heeft al aangegeven daaraan mee te willen werken. Ook wil de gemeente voorkomen dat door de instelling van milieuzones elders, bijvoorbeeld in het Rotterdamse havengebied, het effect ontstaat dat de meer vervuilende voertuigen in Nijmegen worden ingezet. Deze afspraken zullen voor 1 juni 2021 worden vastgelegd in een convenant. Mocht het niet lukken om goede afspraken in een convenant vast te leggen en tot concrete resultaten te komen, dan zal de gemeente per 2025 een milieuzone rondom de industrieterreinen invoeren.

Milieuzone voor scooters en bromfietsen

Nijmegen wil vanaf 2025 ook een milieuzone voor brommers en snorfietsen van vóór 2011 invoeren. Die zone zal waarschijnlijk hetzelfde gebied zijn als de zero-emissiezone stadslogistiek in het centrum. Deze oude brommers en snorfietsen stoten heel veel schadelijke stoffen uit. Het gaat niet alleen om fijn stof, maar ook om stoffen als benzeen. Met name de andere gebruikers van de fietspaden worden heel direct aan deze stoffen blootgesteld. Dat blijkt ook uit onderzoek van de GGD. Er zijn nog redelijk veel van deze oude brommers en snorfietsen in gebruik.

Schonere scheepvaart

Uit onderzoeken van de afgelopen jaren blijkt dat de scheepvaart op de Waal verhoudingsgewijs een steeds grotere luchtvervuiler wordt in Nijmegen. Dat komt onder meer doordat auto’s qua uitstoot sneller schoner worden dan schepen. Daarom wil de stad hier snel extra aandacht voor. Om echt iets te kunnen doen is nationale en internationale samenwerking nodig. Daarom doet Nijmegen actief mee in samenwerkingsverbanden zoals:  

  • Het Europese project CLINSH (CLean INland SHipping) waarin overheden en (transport)bedrijven samenwerken om de effecten van schone scheepvaarttechnieken in beeld te brengen en bijdragen aan schonere schepen;
  • De landelijke Green Deal Binnenvaart waarin schepen bijvoorbeeld een label krijgen dat de mate van uitstoot en duurzaamheid aangeeft.

Lokaal wil Nijmegen doen wat mogelijk is, daarom gaat Nijmegen, samen met Rotterdam, de toegang tot havenbekkens beperken voor vervuilende schepen. Met energiebedrijf ENGIE en haventransportbedrijf BCTN werkt de gemeente aan een Energy Transshipment Hub in de Nijmeegse haven voor elektrische schepen.

Overige maatregelen  

Voorbeelden van andere maatregelen uit het pakket voor schonere lucht zijn: 

  • Het subsidiëren van schone voertuigen (bijvoorbeeld bestelbusjes, snor- en bromfietsen)
  • Faciliteiten voor duurzaam vervoer zoals een pilot met e-hubs, oplaadpunten voor elektrische voertuigen en vanuit gemeente pleiten voor de inkoop van duurzaam openbaar vervoer;
  • Minder en betere houtstook in de stad, o.a. door het promoten van de Stookwijzer en het mogelijk maken van een houtstookverbod in (delen van) wijken en havens;
  • Aanscherping van en verbeterde handhaving van uitstooteisen voor industrie via het landelijke Schone Lucht Akkoord (SLA);
  • Het stimuleren van minder autogebruik, gebruik van fiets en OV en betere doorstroming van autoverkeer.

Het maatregelprogramma wordt nog ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.